Slano kopovo se nalazi severoistočno od Novog Bečeja, od koga je u pravoj liniji udaljeno 5 km. Omeđeno je putevima Novi Bečej – Novo Miloševo i Novi Bečej – Bašaid. Ovo su istovremeno i prilazni putevi na severnom i južnom ulazu u rezervat.

Slano kopovo obuhvata polulučnu, izduženu depresiju pravca severozapad – jugoistok.

Po Griniču se nalazi između 45° 37’ 02’’ N i 45° 38’ 39’’ N severne geografske širine, i 20° 10’ 42’’ E i 20° 14’ 58’’ E istočne geografske dužine a centralna koordinata se nalazi u tački 45° 37’ 51’’ N i 20° 12’ 40’’ E (Gaus – Kriger 5054.300/7438.500). Minimalna nadmorska visina prirodnog dobra uznosi 76,6 mnv a maksimalna 86,8 mnv.

Jezerski basen Slanog kopova predstavlja najdublji deo sistema paleomeandara ovog dela Banata i jednu od retkih slanih akvatorija do danas očuvanih u kompleksu vodoplavnih terena najnižeg dela Panonskog basena – Potisja.

U davnoj prošlosti, nemirna Tisa je neprestano menjala svoj tok, razlivala se i plavila nizine. To su činile i nekada bujne rečice koje su se slivale sa Karpata, doprinoseći tako da se  u brojnim reljefskim depresijama formiraju bare a da pejzažima Banatske ravnice dominiraju močvarni i ritski predeli.  Isušivanjem močvara tokom 17. i 18. veka, podizanjem nasipa i prokopavanjima kanala, čovek je mnoge bare zauvek isušio. Jedna od bara koja je izbegla ovu sudbinu je Slano kopovo.

 

 

Slano kopovo predstavlja Tisin fosilni meandar, odnosno geomorfološki oblik postao radom rečne vode, što znači da pripada grupi rečnih ili fluvijanih jezera. Oblikom, Slano kopovo podseća na potkovicu čiji su kraci okrenuti prema jugu. Paralelno sa Slanim kopovom, sa njegove istočne strane, prostire se uža depresija Malo, odnosno Poštaš kopovo. Ono je obraslo barskom vegetacijom i za razliku od Slanog kopova pripada slatkovodnom tipu bara koji uz to nema stalnu vodu. Ova dva kopova su razdvojena nešto višom gredom – Između kopova i njihova međusobna udaljenost inosi od 350 – 900 metara.

Istočna strana basena Slanog kopova ima blag nagib. Iznad zapadne obale se diže dosta strmi odsek lesne terase Banata, relativne visine do 6 m, sa najvišom tačkom na Maslar humki koja iznosi 86,8 mnv. Prema severu i jugu na jezerski basen se nastavlja suvo ili povremeno plavljeno dno fosilnog meandra. Istraživanja su pokazala da je dno pokriveno glinom i da ima veoma mali nagib.

 

 

Vodeno okno Slanog kopova se prostire pravcem jugoistok-severozapad. Elipsoidnog je oblika. Po dužoj osi, pri srednjem nivou vode je dugačko 3 km. Najveću širinu ima u severozapadnom delu koja iznosi 625 m. Jugoistočni deo Slanog kopova se završava jednim suženjem u vidi jezerouzine gde širina iznosi svega 50 m. Površina depresije Slanog kopova oznosi 1,45 km².

Jezero se hrani vodom iz atmosferskih taloga, površinskim priticanjem vode i podzemnim vodama. Obzirom da jezero nema otoku, vodu gubi isparavanjem koje je posebno izraženo u današnjici.

 

 

Podloga je po tipu najljuće slatine – solončak , što u prevodu sa ruskog i tatarskog znači mnogo soli. Na ovom lokalitetu je konstatovan duplo veći sadržaj soli (hlorida i sulfata) nego što je to uobičajeno za ljute solončake u Vojvodini. Hemizam i zasoljenost vode zavise od geološke podloge. Voda Slanog kopova je  izrazito bazne reakcije (pH 9,0 – 9,4). Prosečna dubina vode  je oko 70 cm, ali ona stalno varira u zavisnosti od vodnog bilansa. U većem delu jezera, dubina vode je oko 20 cm.

So i voda, kao osnovni ekološki faktori koji diktiraju uslove života na Slanom kopovu, neposredno ili posredno utiču na sve ekološke faktore ovog područja. Poreklo soli se tumači potoplinskim karakterom Panonske nizije koja je okružena vencem Karpata, prisustvom eruptivnih stena i kristalnih škriljaca u sastavu ovih planina, koji su kao oslobođeni elementi nošeni karpatskim rečicama i taloženi u banatskoj ravnici. Kao rastopljive soli, zasoljavaju tlo. U klimatskim uslovima aridne i semiaridne Vojvodine gde ukupno isparavanje prevazilazi ukupne padavine, dolazi do uzlaznog pomeranja ovih soli, što je naročito izraženo u letnjim mesecima. Usled ovoga, neretko, voda iz Slanog kopova se u potpunosi povuče, a celo dno bude prekriveno slojem soli debljine i do nekoliko centimetara. Nataložena so daje ovom predelu u potpunosti pečat i izgled polupustinje.

Slano kopovo, kao jedno od vrlo specifičnih područja, odlikuje se vrlo karakterističnim i vrednim biljnim pokrivačem. Prepoznatljivo je po posebnom tipu slatinske vegetacije izgrađenom od jednogodišnjih, pretežno sukulentnih halofita, odnosno zajednice klase Thero – Salicornietea, koje su ne samo kod nas, već i u Panonskoj niziji u fazi iščezavanja.

Priobalni pojas Slanog Kopova karakteriše močvarna vegetacija U njoj su najzastupljeniji tiični tršćaci (ass. Scirpo-Phragmitetum phragmitetosum) ,dok je mestimično, na zaslanjenoj podlozi razvijena subasocijacija bolboschoenetosum koja inicira slabo zaslanjenu vodom natopljenu podlogu. Od zajednica visokih šaševa, mestimično se javlja asocijacija Carici-Typhoidetum (Phalaridetum arundinaceae). Slatinska vegetacija dominira u biljnom pokrivaču Rezervata, uprkos tome što je efemernog karaktera.. Floristički jednolična, panonskog karaktera, ova vegetacija se razvija pretežno leti kada se voda povuče.

Na reljefski uzdignutijim položajima se razvija livadsko – stepska vegetacija kontinentalnih slatina klase  Festuco – Puccinellietea. U pitanju su povremeno potopljene , slane livade sa asocijacijama Puccinellietum limosae, Camphorosmetum annuae i Hordeetum hystricis. Javljaju se u vidu manjih oaza, u nizu, u kom asocijacija Puccinellietum limosae  zauzima najvlažnija, a asocijacija Hordeetum hystricis najsuvlja područja.

Prema krajnjem obodu i gredi područja Između Kopova gde je podloga slabije zaslanjena, konstatovani su prelazi ka tipično livadsko – stepskoj vegetaciji slabo zaslanjenih staništa sa vrstom Statice gmelini.

Slano kopovo predstavlja jedno od najvažnijih i najosobenijih staništa ptica u Srbiji. Njegova vrednost se posebno ogleda kroz gnežđenje vrsta koje su atipične za Panonsku niziju, a karakteristične za pontsko – kaspijske slatine i morske obale. Takođe, predstavlja i jedinstvenu migratornu stanicu za ptice selice. U period jesenje migracije, predstavlja mesto gde se masovno okupljaju patke, guske i ždralovi. Tako se u jednom danu na Slanom kopovu okupi 17 000 ždralova, što je i maksimalna zabeležena brojnost ove vrste u Srbiji, više hiljada gusaka i pataka. Najvažniji faktori koji omogućavaju okupljanje ovolikog broja raznih vrsta ptica su dostupnost hrane, povoljan geografski položaj i najbitnije – mir koji je pticama ovde obezbeđen. Naime, obzirom da se Slano kopovo nalazi u centru lovišta kojim gazduje ,,Lovačko udruženje Novi Bečej’’, lov je na ovom području u potpunosti isključen.

I pored relativno male površine zaštićenog prostora, evidentirano je do sada oko 220 vrsta ptica. Od ukupnog broja zabeleženih vrsta, oko 80 je pronađeno na gnežđenju. Zbog svojih izuzetnih ornitoloških osobenosti, Slano kopovo je proglašeno IBA i Ramsarskim područjem.

Najznačajnija staništa ptica Slanog Kopova su otvorene vode jezera i rukavca, priobalna vegetacija, muljevite i peskovite obale, vlažne i močvarne livade, suve livade i utrine.

Uredbom Vlade Republike Srbije, objavljene u “Službenom glasniku RS” od 28.12. 2001., za upravljača Specijalnim rezervatom prirode “Slano kopovo” se postavlja “Lovačko udruženje Novi Bečej”. U obavljanju poslova upravljanja rezervatom, upravljač obezbeđuje sprovođenje propisanih režima zaštite, očuvanje i održavanje prirodnog dobra, obezbeđuje obeležavanje zaštićenog prirodnog dobra, unutrašnji red i čuvarsku službu, donosi i obezbeđuje izvršenje srednjeročnih i godišnjih programa zaštite. Posebno, donošenjem akta o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi, upravljač kontroliše način i kretanje kao i boravak posetilaca, korišćenje prostora i objekata, postavljanje informativnih i drugih oznaka, sprovodi edukativne programe, razvija održiv vid turizma, obezbeđuje sprovođenje naučno – istraživačkih, vaspitno – obrazovnih, kulturnih, informativno – promotivnih i drugih aktivnosti.

Svi korisnici, fizička ili pravna lica, prilikom izrade planova, osnova, programa, projekata, radova i aktivnosti, koja na bilo koji način imaju uticaja na prirodne resurse rezervata, dužni su da postupaju u skladu sa članom 8. i 9. Zakona o zaštiti prirode (“Službeni glasnik RS” бр. 36/2009, 88/2010, 91/2010-ispr. и 14/2016) u smislu pribavljanja Rešenja o uslovima zaštite prirode koje izdaje nadležni Zavod za zaštitu prirode ( Pokrajiniski zavod za zaštitu prirode, Radnička 20a, Novi Sad). Svi korisnici se mogu upututi u prostorije upravljača kako bi se rešile sve nedoumice oko podnošenja i postupanja po uslovima zaštite prirode.

Takođe, za radove i aktivnosti, odnosno izvođenje projekata  za koje se ne sprovodi procena uticaja na životnu sredinu, a koji mogu imati uticaj na vrednosti i obeležja zaštićenog područja, izvođač radova, odnosno nosilac projekta, dužan je da od Zavoda za zaštitu prirode pribavi akt o uslovima i merama zaštite prirode – Član 57 Zakona o zaštiti prirode (“Službeni glasnik RS” бр. 36/2009, 88/2010, 91/2010-ispr. и 14/2016). Sve planirane aktivnosti, odnosno izvođenje projekata, nosilac projekta dužan je da pismeno prijavi upravljaču zaštićenog područja.

Prostorije “LU Novi Bečej” se nalaze u ulici Sonje Marinković 29 u Novom Bečeju.

Kontakt telefon 023/771-076,

e-mail: ludruzenje@yahoo.com.

Prve inicijative za zaštitu Slanog kopova potiču još sa početka 70-tih godina dvadesetog veka, tačnije 1971. godine kada stručnjaci Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu, odsek biologija, daju predlog za pokretanje postupka za zaštitu Slanog kopova. Već tada je ukazivano da ovo područje predstavlja jedno od najvažnijih staništa bogate i specifične ornitofaune, naročito u doba prolećne i jesenje seobe. Tadašnji Pokrajinski Zavod za zaštitu prirode u Novom Sadu, nakon pripremljene stučne podloge i sprovedenih istraživanja upućuje Inicijativu i Predlog Rešenja za stavljanje Slanog kopova pod zaštitu. Materijal je upućen Skupštini opštine Novi Bečej – Odeljenju za poslove privrede i društvenih službi 1973. godine. Nažalost, u Opštini nije bilo razumevanja za ovakav predlog. Tada se na navedenom reonu planiralo podizanje jednog velikog ribnjaka, te interes opštine nije bio stavljanje ovog jedinstvenog područja pod bilo kakav vid zaštite. Od tada je bilo više inicijativa i pokušaja da ovo područje dobije status zaštićenog prostora. 1989. godine, Slano kopovo je sa površinom od oko 600-700 ha, uvršteno u listu najznačajnijih područja ptica u Evropi. Revizijom projekta IBA za Evropu, Slano kopovo je ponovo predloženo kao značajno područje ptica u Evropi sa ukupnom površinom od 2660 ha. Područje dobija kod IBA 012.

Ispred Zavoda za ornitologiju iz Zagreba, dr. Jasmina Mužinić šalje pismeni predlog tadašnjem Pokrajinskom Zavodu za zaštitu prirode iz Novog Sada, da se Slano kopovo uvrsti u listu Jugoslovenskih močvara od Međunarodnog značaja.

1993. godine Zavod za urbanizam Vojvodine iz Novog Sada izradio je Prostornoplanski osnov korišćenja Bisernog ostrva i Slanog kopova, čiji je cilj bio izrada programa korišćenja, urbanističke i investicione dokumentacije kao neophodnih preduslova za zaštitu i korišćenje prirodnih potencijala u cilju razvoja tradicionalne poljoprivredne proizvodnje (salašarske), razvoja lovnog i naučno-istraživačkog turizma. U kasnijem periodu nije došlo do realizacije ovog planskog dokumenta.

Iako ovo područje nikad nije dobilo status zaštićenog prirodnog dobra, za sve ovo vreme je uživalo neformalnu zaštitu, kao značajan prirodni resurs, zahvaljujući Prostornom planu Vojvodine do 2000. godine kojim je ovo područje bilo predviđeno za zaštitu, kao i zahvaljujući aktuelnom Prostornom planu Republike Srbije. U ovim dokumentima, ovakva područja uživaju poseban tretman, kao interesantna sa aspekta zaštite prirode i predstavljaju prostore rezervisane za te namene.

Tako je 1999. godine, Zavod za zaštitu prirode Srbije izradio studiju – Predlog za stavljanje pod zaštitu kao prirodnog dobra od izuzetnog značaja. Uredbom Vlade Republike Srbije iz 2001. godine, Slano kopovo dobija status Specijalnog Rezervata Prirode kao prirodno dobro od izuzetnog nacionalnog značaja 1. kategorije a za Upravljača je određeno “Lovačko udruženje Novi Bečej”.

Što se tiče međunarodnog statusa, Slano kopovo spada u 4. kategoriju po IUCN kategorizaciji, odnosno u staništa i druga upravljana područja. 2004. godine je uvršteno na listu Ramsarskih područja a iste godine postaje i IPA područje, odnosno područje značajno za biljke.

Ukupna površina rezervata iznosi 976,4489 ha. Na području SRP “Slano kopovo” je ustanovljen trostepeni režim zaštite. Na celom području rezervata je zabranjeno

  1. Izvođenje hidromelioracionih (bušenje bunara, izgradnja kanala i zalivnih sistema), građevinskih i drugih radova, osim radova koji su u funkciji unapređenja ekoloških uslova staništa
  2. Istraživanje, kao i izvođenje drugih radova, koji menjaju osnovne karakteristike staništa
  3. Izgradnja objekata, osim čobanskih koliba i torova za ovce
  4. Ispaša svinja
  5. Pošumljavanje staništa
  6. Otvaranje deponija i deponovanje smeća
  7. Lov (osim sanitarnog lova na lisice)

Na području režima zaštite prvog stepena sprovode se mere utvrđene zakonom koji uređuje zaštitu životne sredine i posebne mere na unapređenju prirodnih vrednosti dobra. Uspostavlja se stroga zaštita, te se u tom smislu ograničavaju radovi i aktivnosti na naučna istraživanja i praćenje prirodnih procesa, kontrolisanu posetu u obrazovne i opštekulturne svrhe. Prvi stepen obuhvata površinu od 217,1367 ha i to jezero Slano kopovo sa priobalnim tršćacima i Malo, odnosno Poštaš kopovo.

Na području režima zaštite drugog stepena se zabranjuje:

  1. Sakupljanje jedinki i razvojnih oblika biljnih i životinjskih vrsta, osim za potrebe zaštite i naučna istraživanja uz posebnu dozvolu
  2. Uništavanje vegetacije, osim u svrhu unapređenja recentnog stanja prirodne vegetacije, odnosno uspostavljanja prvobitne ekološke ravnoteže
  3. U pojasu od 100 m oko jezera ispaša ovaca i kretanje stoke u periodu gnežđenja i izvođenja mladih od 1.aprila do 1.jula
  4. Košenje trave do 15.jula
  5. Unošenje alohtonih vrsta

Područje pod režimom zaštite drugog stepena obuhvata površinu pod livadama i pašnjacima na severnom, južnom i delu između kopova u ukupnoj površini od 220,0667 ha.

Na području režima zaštite trećeg stepena se obezbeđuje postepeno vraćanje poljoprivrednih površina koje se nalaze na području između kopova u livade i pašnjake, redukcija lisica, regulisano kretanje ljudi i vozila, obnavljanje delova tršćaka sečom ili paljenjem, ograničena i selektivna upotreba veštačkih đubriva i hemijskih sredstava za zaštitu bilja. Područje pod režimom zaštite trećeg stepena zaštite obuhvata poljoprivredne obradive površine u iznosu od 539,2455 ha.

Kontakt

Pošaljite nam email.

Šalje se

Ova internet stranica je organizovana uz finansijsku podršku Evropske unije kroz Interreg-IPA program prekogranične saradnje Mađarska-Srbija. Za sadržaj ove internet stranice je odgovorna iskljčivo Opština Novi Bečej i sadržaj ovog dokumenta ne odražava zvanično mišljenje Evropske unije i/ili Upravljačkog tela Programa.

2018-2020.

Log in with your credentials

Forgot your details?